ناترازی برق و تراز تجاری منفی کشور

رضا حیدری معاون؛ معاون فروش و بازاریابی فولاد مبارکه نوشت: یکی از صنایع مهم در حوزه تأمین ارز مورد نیاز کشور صنعت فولاد است، چرا که زنجیره فولاد کشور در سال 1402، 7.8 میلیارد دلار برای کشور ارزآوری داشته که این میزان نسبت به سال 1401 با رشد 18% همراه بوده است.

این میزان درآمد ارزی غیر نفتی حدوداً 43% از نیاز ارزش کشور را پوشش می‌دهد و به گواه کارشناسان، این صنعت می‌تواند در سال پیش رو قابلیت افزایش تا 10 میلیارد دلار داشته باشد. در نتیجه از این حیث می‌توان گفت صنعت فولاد فراتر از یک صنعت پایه، یک صنعت راهبردی در پایداری اقتصاد است.

دولت سیزدهم در حالی کار خود را آغاز نمود که کشور در تأمین انرژی برق با ناترازی بیش از 15 هزار مگاواتی مواجه بود، در آن زمان دولت به جهت رفع این ناترازی، برنامه افزودن 20.000 مگاوات برق را به شبکه سراسری برق از طریق احداث ظرفیت‌های جدید در دستور کار خود قرارداد ولیکن امروز در شرایطی هستیم که با در نظر گرفتن میانگین افزایش مصرف سالیانه 5% کشور و با توجه ظرفیت‌های ایجاد شده، ناترازی 10 هزار مگاواتی برق را در تابستان 1403 تجربه می‌کنیم.

یکی از وظایف دولت‌ها ایجاد زیرساخت برای صنایع و صاحبان کسب و کار است و آنچه واضح است عدم سرمایه‌گذاری و توسعه به هنگام نیروگاهی و زیرساخت انرژی برق در ادوار گذشته علل این ناترازی انرژی است. به گفته وزیر نیرو در دولت‌های هفتم و هشتم 60 درصد، دولت‌های نهم و دهم 68 درصد و دولت‌های یازدهم و دوازدهم تنها 23 درصد به ظرفیت تولید برق کشور نسبت به ابتدای هر دولت افزوده شد. این روند کاهشی آهنگ توسعه نیروگاهی در کشور در یک دهه گذشته و عدم مشارکت بخش خصوصی در این حوزه به علت عدم اصلاح ساختار اقتصادی صنعت برق مربوط است و هنوز فراموش نکرده‌ایم در سالیان گذشته سرمایه‌گذاران بخش خصوصی بیشترین گلایه را از عدم پرداخت مطالبات خود از دولت داشته‌اند.

در مهر 1400 مقارن با دولت دوازدهم در زمانی که شرکت‌های معدنی و فولادی با استراتژی ارز‌آوری بیشتر، در حال سرمایه‌گذاری در توسعه‌های صنایع پایین دست خود برای ورود گسترده‌تر در بازارهای جهانی بودند، دولت به پشتیبانی مجلس شورای اسلامی در جهت کاهش ناترازی انرژی برق طی تفاهم‌نامه‌ای بین وزارت صمت و وزارت نیرو، صنایع را به ساخت نیروگاه خود تأمین مکلف نمود.

بر اساس جزئیات این تفاهم‌نامه سرمایه‌گذاری و ساخت 14 نیروگاه به شرکت‌ها فولاد مبارکه اصفهان، فولاد هرمزگان به همراه فولاد کاوه جنوب، شرکت آلومینیوم المهدی، شرکت ملی مس، چادرملو، گل گهر، ایمیدرو (منطقه ویژه لامرد - سالکو)، ایرالکو، آلومینای ایران، توسعه آب آسیا، شرکت پویا انرژی، فولاد خوزستان و فولاد سترگ شرق واگذار شد و ظرفیت مجموع این 14 نیروگاه برابر 12 هزار و 469 مگاوات برآورد شد.

هم اکنون پس از گذشت کمتر از 3 سال از تکلیف وزارت صنعت، معدن و تجارت به صنایع حدوداً 2000 مگاوات برق این نیروگاه‌ها وارد شبکه برق سراسری شده است.

کشور در تابستان 1403 کماکان با ناترازی 10 هزار مگاواتی انرژی برق دست به گریبان است و بر اساس سنوات گذشته برای تأمین مصرف مشترکین خانگی اقدام به کاهش توان برق مصرفی صنایع فولادی می‌نماید. در صورتی که به گفته کارشناسان تنها با مدیریت 13% مصرف در مشترکین خانگی می‌توان کل برق صنایع فولادی را تأمین کرد. همچنین این نکته نیز قابل ذکر است که در مقابل 60 هزار مگاوات برق مصرفی کل کشور، فقط حدود 5 هزار مگاوات معادل 8% سهم مصرف صنایع فولادی در کشور است.

به گفته مدیرعامل شرکت توانیر در جمع انجمن تولیدکنندگان فولاد، طی دو سال گذشته انرژی برق تحویلی به صنایع فولاد 20% رشد داشته است، البته ایشان به رشد 130% صادرات و ارز‌آوری صنایع فولادی اشاره‌ای نمی‌کند و آن را در نظر نمی‌گیرد!

چرا که صادرات صنایع فولادی در سال 1400 برابر 3.4 میلیارد دلار بود در صورتی که این میزان در سال 1402 به 7.8 میلیارد دلار رسید. همچنین ذکر این نکته ضروری است که کاهش توان برق شرکت‌های فولادی تبعات اقتصادی از جمله کاهش 5 میلیون تنی تولید فولاد و از دست رفتن حدوداً 3.5 میلیارد دلار درآمد صنایع فولادی به صورت سالیانه است.

طبق آخرین گزارش‌ها از مصرف برق در تابستان 1403، با افزایش 3 درجه‌ای دمای هوا در استان‌های کشور، پیک مصرف بیش از 15 هزار مگاوات نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. مدیریت ناترازی برق و روند افزایشی خاموشی صنایع در دوره گرم سال نشان می‌دهد، روند خاموشی صنایع که طی سال‌های 1396-1399 متوسط 11% درصد تقاضا برق صنایع بوده در سه سال گذشته به 38% میزان تقاضا رشد داشته است و بیم آن می‌رود با گسترش شهرها و افزایش مصرف انرژی این ناترازی در نبود اقدامات مؤثر دولت، منجر به خسارت‌های جبران ناپذیری برای صنایع فولادی شود.

در این میان یکی از شرکت‌های پیشرو در زمینه خود تأمینی انرژی برق، شرکت فولاد مبارکه است که توانسته همزمان با ثبت رکورد افزایش تولید سالیانه و ثبت رکورد بالاترین میزان صادرات غیر نفتی در سال 1402، نیاز خود را از شبکه سراسری طی دو سال گذشته 10% کاهش دهد.

ولی در سال 1403 با شروع گرما از خرداد ماه، شرکت توانیر توان برق مورد نیاز این شرکت فولاد مبارکه را به میزان 46% کاهش داد، که این اقدام موجب کاهش 209 هزار تنی تولید فولاد و ایجاد 4.8 همت درآمد از دست رفته تا نیمه تیرماه برای این شرکت شد.

دولت‌ها طی دو دهه گذشته در راستای اصلاح ساختار اقتصادی صنعت برق، تحت قانون اصلاح قیمت حامل‌های انرژی به صورت سالیانه برق صنایع فولادی را افزایش داده‌اند به طوری که از سال 1400 تا 1403 در مجموع نرخ برق تحویلی به این صنایع با رشد 34.4 رو به رو شد. مضافاً اینکه طبق بخشنامه وزارت نیرو در اسفند 1402 کل هزینه پرداختی صنایع فولادی بابت برق مصرفی از اردیبهشت تا دی 1402 الحساب تلقی شده و به یکباره نرخ هر کیلووات ساعت از 600 تومان به 1200 افزایش یافت اما باز هم در تابستان 1403 با خاموشی گسترده در صنایع فولادی رو به رو هستیم.

روند سرمایه‌گذاری در صنعت نیروگاهی طی دو دهه اخیر علیرغم روند افزایش تعرفه‌ها، روند کاهشی داشته به نحوی که 6.2 میلیارد دلار در سال 1387 به نزدیک صفر در سال 1400 رسیده است. این کاهش روند سرمایه‌گذاری و افزایش تعرفه‌ها به صورت مستقیم بهای تمام شده این شرکت‌های فولادی را به شدت افزایش داده و توسعه این صنایع را با مشکل رو به رو می‌کند.